Tin về nợ công

Elon Musk cho biết trong một cuộc phỏng vấn podcast với tiểu sử gia Walter Isaacson, theo báo cáo của Axios, rằng cách duy nhất để giải quyết nợ quốc gia Mỹ là dùng AI và robot, chứ không phải cố tiết kiệm chi tiêu. Ông nói thời gian đứng đầu DOGE (Bộ Hiệu quả Chính phủ) cho thấy việc sửa thâm hụt qua kênh chính phủ rất khó, vì cắt chi tiêu lãng phí sẽ khiến bạn có rất nhiều kẻ thù. Nợ quốc gia Mỹ ở mức khoảng 40,39 nghìn tỷ USD tính đến ngày 15/10, theo dữ liệu của Kho bạc Mỹ được báo cáo dẫn. Ông cũng nói mình đáng lẽ nên tập trung vào AI sớm hơn và đứng ở hậu trường nhiều hơn trong thời gian làm việc với chính quyền Trump. Bài báo cũng nhắc đến việc Tesla chuyển sang robot và lái tự động, cùng quan điểm AI và robot có thể mang lại thu nhập cao phổ quát, điều bị Thị trưởng New York Zohran Mamdani và Thượng nghị sĩ Bernie Sanders chỉ trích.

Bản tin của CNBC cho CCTV ngày 19/10/2026 cho biết các cuộc biểu tình ở Pháp leo thang do chi phí sinh hoạt tăng, trong đó giá xăng là tâm điểm: tính đến 18/10, giá xăng bán lẻ trung bình khoảng 2,39 USD/lít, cao hơn khoảng 50% mức trung bình toàn cầu. Đổ đầy bình 40 lít tốn khoảng 96 USD, gần 70% thu nhập một ngày của người lao động Pháp, khiến nhiều nhân viên phải xin tạm ứng lương. Thâm hụt ngân sách Pháp dự kiến 5,4% GDP năm nay, trên mức trần 3% của EU, còn nợ công khoảng 3,6 nghìn tỷ euro, tương đương 119% GDP, cao nhất từ năm 1946. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp 10 năm từng gần 5%, cao nhất từ năm 2002, nhưng kỳ hạn nợ bình quân khoảng 8 năm 158 ngày nên chưa có rủi ro đáo hạn tập trung ngay; các chuyên gia cho rằng ECB khó đứng ra cứu trợ. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin tin Pháp có thể đưa thâm hụt về 3% vào năm 2029.

Các cuộc họp IMF và Ngân hàng Thế giới tuần trước không đưa ra câu trả lời mới cho các nước đang phát triển về chiến tranh ở Trung Đông và Ukraine, nợ tăng cao và rủi ro bong bóng AI. Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng các nền kinh tế tiên tiến mới là bên gây mất cân đối ngân sách nhiều nhất, trong khi chi phí trả nợ của các nước đang phát triển đã tăng gấp đôi so với một thập kỷ trước, lên 14% doanh thu chính phủ. Bà cảnh báo mọi người đừng tin những ai giả vờ có câu trả lời về AI, còn nhiều chuyên gia nhận định các định chế này chưa chuẩn bị tốt cho giai đoạn mới. Ngân hàng Thế giới cho biết tăng trưởng của các nước đang phát triển giảm xuống khoảng 3,6% từ 4,4%, và các cú sốc liên tiếp khiến triển vọng xấu hơn trước. Lũ lụt tháng 9 gây thiệt hại gần 200 triệu USD cho ngành công nghiệp Thái Lan, minh chứng cho thách thức mà các nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt.

Biểu tình chống chi phí sinh hoạt cao và dịch vụ công xuống cấp ở Pháp cuối tuần qua đã biến thành bạo loạn, với gần 2.400 người bị bắt và gần 1.000 cảnh sát, hiến binh bị thương theo Bộ Nội vụ. Nhiều cửa hàng bị cướp phá, các tòa nhà bị đốt, trong đó có tòa thị chính 143 năm tuổi ở Limoges; một người biểu tình tử vong vì ngừng tim tại Paris. Khoảng 550.000 người xuống đường trên cả nước, trong đó 110.000 người ở Paris, nhưng bạo lực đến từ các nhóm cực đoan nhỏ. Tổng thống Emmanuel Macron yêu cầu rà soát các thiếu sót về tình báo và chuẩn bị của cảnh sát, đồng thời kêu gọi đề xuất cụ thể để giải quyết khủng hoảng. Bối cảnh là chính phủ thiểu số của Thủ tướng Sébastien Lecornu đang tìm cách tiết kiệm 54 tỷ euro (61 tỷ USD) trong ngân sách 2027, trong khi nợ công lên mức kỷ lục 3,6 nghìn tỷ euro, tương đương 119% GDP.

Báo cáo 'No Time to Recover' của UNDP cảnh báo các nền kinh tế đang phát triển đang đối mặt khủng hoảng chồng chất từ xung đột Trung Đông, giá năng lượng tăng, El Niño dự kiến mạnh kỷ lục và lãi suất ở mức cao nhiều thập kỷ, trong khi nguồn lực tài khóa đã cạn. Giám đốc UNDP Alexander De Croo cho biết chi phí huy động vốn trái phiếu của các nước này là 9%, 'thực sự rất cao', và chưa thấy lối thoát cho giá nhiên liệu, El Niño hay thị trường trái phiếu. Ngân hàng Thế giới cho biết nghèo đói ở khu vực MENAAP vẫn cao hơn mức trước đại dịch, trong đó Pakistan chiếm gần một nửa số người cực nghèo của khu vực. IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu 'có thể sớm chạm giới hạn khả năng chống chịu' khi dự trữ dầu khẩn cấp cạn dần và nợ công cao khiến chính phủ khó bảo vệ người tiêu dùng trước các đợt tăng giá mới.

Các cuộc biểu tình bạo lực lan khắp nước Pháp, bắt nguồn từ cuộc biểu tình của học sinh ở Créteil do thiếu giáo viên, đã thu hút hơn nửa triệu người và dẫn đến hàng trăm vụ bắt giữ. Cảnh sát dùng vũ khí khiến nhiều thiếu niên bị thương nặng, trong đó có một em 14 tuổi bị vỡ hàm và một em 15 tuổi mất một bàn tay. Tổng thống Macron ban đầu đe dọa trừng phạt những kẻ phá hoại, sau đó thừa nhận “những lo ngại chính đáng” nhưng kêu gọi chờ đến cuộc bầu cử mới trong sáu tháng tới. Bài viết cho rằng chính phủ đáng lẽ nên đối thoại với đại diện người biểu tình thay vì dùng cảnh sát đàn áp. Song song, Pháp đối mặt nguy cơ khủng hoảng nợ công khi trái phiếu chính phủ OATs giảm giá mạnh, còn bế tắc chính trị khiến nước này khó cắt giảm chi tiêu.

Báo cáo của Viện Grattan cho biết nợ của chính quyền các bang Úc đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2019, chi phí lãi vay hiện bằng 0,6% sản lượng kinh tế hằng năm, và cảnh báo người Úc trong tương lai sẽ phải trả giá cho thâm hụt hôm nay qua thuế cao hơn hoặc dịch vụ công kém đi. Khảo sát của AMP cho thấy hơn một nửa người dưới 30 tuổi đã thay đổi kế hoạch có con do áp lực chi phí sinh hoạt, và phần lớn người phải mất hơn một thập kỷ để tiết kiệm khoản đặt cọc 20%. Để cải thiện ngân sách, Viện Grattan đề xuất nâng thuế GST từ 10% lên 15% và đánh thuế thực phẩm tươi sống, ước tính thu thêm 76 tỷ USD mỗi năm, trong đó 33 tỷ USD dùng để giảm thuế thu nhập, 25 tỷ USD cho phúc lợi và hỗ trợ tiền thuê nhà, và 18 tỷ USD cho các bang. Báo cáo cũng đề nghị hủy thỏa thuận phân bổ GST năm 2018 dành cho Tây Úc để tiết kiệm 6 tỷ USD. Báo cáo lưu ý tỷ lệ thuế trên GDP của Úc là 29,4%, thấp hơn mức trung bình khoảng 34% của OECD, từ đó lập luận cho việc tăng doanh thu vừa phải đi kèm kỷ luật chi tiêu.

Bài báo cho rằng kinh tế, thị trường tài chính, chính trị và xã hội đang đồng thời đối mặt với biến động lớn, khi tăng trưởng toàn cầu chậm lại và nhiều nền kinh tế phát triển lớn chỉ tăng dưới 3%. Lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%: lạm phát khu vực đồng euro đạt 3,8% trong tháng trước, cao nhất trong ba năm, còn chỉ số giá tiêu dùng của Anh đạt 3,1% vào tháng 8. Nợ công của nhiều nền kinh tế tiên tiến đạt hoặc vượt 100% GDP, trong khi lợi suất trái phiếu ở mức cao trên toàn cầu, với trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm trên 5,3% và kỳ hạn 30 năm trên 5,6%, cao nhất kể từ năm 2002. Thị trường cổ phiếu cũng được cảnh báo về mức tập trung cao khi bảy công ty công nghệ chiếm hơn 30% vốn hóa của S&P 500, và tỷ số giá trên thu nhập đạt 26,6, so với mức 16 trong phần lớn một phần tư thế kỷ qua. Tác giả cũng nêu lo ngại về suy giảm chất lượng giáo dục, hạ tầng và sự gắn kết xã hội.

Tại Hội nghị thường niên IMF và Nhóm Ngân hàng Thế giới ở Bangkok, Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất của IMF ghi nhận tăng trưởng toàn cầu 3,1% và lạm phát toàn cầu tăng vọt lên 4,7%. Làn sóng AI đang hỗ trợ các nền kinh tế xuất khẩu công nghệ, nhưng các khu vực đang phát triển và dễ tổn thương vì biến đổi khí hậu lại chịu cú sốc kép từ chi phí năng lượng tăng và thiên tai; hơn 60% các nước thu nhập thấp đang ở hoặc gần tình trạng căng thẳng nợ. Các đại biểu đề xuất chiến lược hai phần: củng cố tài khóa để trả nợ và bảo vệ mạng lưới an sinh xã hội, đồng thời đầu tư mạnh vào kết nối số để tham gia đà phục hồi công nghệ. Ông Wayne Henry, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viện Kế hoạch Jamaica, nhấn mạnh nhiều nền kinh tế đang phát triển cần thu hẹp khoảng cách về kết nối số để hưởng lợi từ tiến bộ công nghệ.

Các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương tại Hội nghị thường niên IMF và Nhóm Ngân hàng Thế giới ở Bangkok cho rằng khả năng phục hồi của kinh tế toàn cầu không còn đủ để trấn an, khi chiến tranh, gián đoạn năng lượng và thương mại, nợ công và chi phí vay tăng đang chồng chéo. Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva mô tả triển vọng là sự cân bằng giữa “lạc quan và lo ngại”, đồng thời cảnh báo phụ thuộc vào một động lực tăng trưởng duy nhất, như đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, làm nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn. Tỷ lệ chi trả nợ trên doanh thu chính phủ ở các nước thu nhập thấp đã tăng từ 8% lên 14%; IMF kêu gọi giảm thâm hụt, chuyển từ trợ cấp diện rộng sang hỗ trợ có mục tiêu và bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương. Lợi suất trái phiếu tăng ở các nền kinh tế tiên tiến cũng đẩy chi phí vay trên toàn cầu lên cao. Căng thẳng ở Trung Đông làm tăng chi phí năng lượng và vận tải, gây áp lực lên các nước nhập khẩu năng lượng có không gian tài khóa hạn chế.

Bài bình luận nhìn lại việc Philippines nhiều lần rơi vào khủng hoảng kinh tế do bất ổn chính trị, từ khủng hoảng nợ năm 1983 đến các đợt đảo chính và thay đổi lãnh đạo, và nay còn chịu thêm sức ép từ khủng hoảng địa chính trị toàn cầu. Theo Estella Villamiel của First Metro Securities, tăng trưởng GDP bình quân 2,6% trong năm 2026 đến nay là một trong những giai đoạn yếu nhất ngoài thời kỳ đại dịch. Tiêu dùng hộ gia đình vẫn là động lực chính nhưng đóng góp đã giảm, đầu tư là yếu tố kìm hãm tăng trưởng lớn nhất, còn chi tiêu công và xuất khẩu vẫn hỗ trợ. Thâm hụt ngân sách lên 5,8% GDP trong nửa đầu năm, nợ chính phủ khoảng 66% GDP, và việc vay vốn quốc tế ngày càng khó khăn. Nhu cầu hộ gia đình cũng suy yếu trong các quý gần đây theo dữ liệu niềm tin tiêu dùng, bán lẻ và doanh số xe.

Bài viết cho rằng nền kinh tế toàn cầu đang ở một bước ngoặt lịch sử, khi chu kỳ tài chính hóa kết thúc trong bối cảnh private equity và private credit gặp khó khăn, còn Mỹ bắt đầu tái công nghiệp hóa. Tác giả mô tả xung đột giữa lợi ích tài chính (Phố Wall và các trung tâm tài chính châu Âu, châu Á) với lợi ích công nghiệp (Main Street), đồng thời nhắc đến 40 nghìn tỷ USD nợ chính phủ Mỹ. Theo bài, lãi suất dài hạn của Mỹ tăng do ba yếu tố: giao dịch carry trade bằng đồng yên Nhật đang kết thúc, lạm phát hiện nay đến từ cú sốc nguồn cung chứ không phải cung tiền (M1 tăng 80% từ 2020 đến 2024), và dòng USD đang rút khỏi kinh tế toàn cầu. Bài cũng nhận định chu kỳ tín dụng đang tiêu cực, tương tự năm 2008, nhưng chính phủ Mỹ đã hành động sớm. Nội dung bị cắt ngắn trước phần biểu đồ.

Các cuộc họp IMF và Ngân hàng Thế giới tại Bangkok không đưa ra giải pháp mới cho các nước đang phát triển trước xung đột ở Trung Đông, chiến sự ở Ukraine, nợ tăng cao và rủi ro bong bóng AI. Hai tổ chức này vẫn khuyên giảm thâm hụt ngân sách và đẩy nhanh cải cách để thu hút đầu tư tư nhân. Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng các nền kinh tế tiên tiến mới là bên thâm hụt nhiều nhất, còn chi phí trả nợ của các nước đang phát triển đã tăng hơn gấp đôi so với một thập kỷ trước, lên 14% nguồn thu ngân sách. Theo Ngân hàng Thế giới, tăng trưởng của nhóm nước đang phát triển đã giảm xuống còn 3,6% từ 4,4%, còn một số chuyên gia kêu gọi tăng trưởng bao trùm hơn. Gần một nửa đại biểu rời phiên họp của ủy ban chỉ đạo IMF khi bộ trưởng Tài chính Nga phát biểu.

Các cuộc họp IMF và Ngân hàng Thế giới từ 12 đến 18 tháng 10 không đưa ra câu trả lời mới cho các nước đang phát triển trước xung đột lan rộng ở Trung Đông, chiến sự tại Ukraine, nợ tăng cao và nguy cơ bong bóng AI. Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng các nền kinh tế tiên tiến mới là bên mất cân đối ngân sách nhiều nhất, còn chi trả nợ bình quân của các nước đang phát triển đã tăng hơn gấp đôi so với một thập kỷ trước, lên 14% doanh thu chính phủ. Một số chuyên gia nhận định hội nghị thiếu chỉ dẫn cụ thể, trong khi rủi ro tài khóa ở các nền kinh tế lớn làm phức tạp việc hỗ trợ. Phó Chủ tịch kinh tế Ngân hàng Thế giới Ayhan Kose cho biết tăng trưởng của các nước đang phát triển đã giảm từ 4,4% xuống khoảng 3,6%, và ngân hàng đang huy động vốn tư nhân, hiện gấp ba mức năm 2022, để giúp các nước chuẩn bị cho AI.

Chủ tịch JPMorgan Jamie Dimon cảnh báo chi phí đi vay tăng khiến nhiều doanh nghiệp có thể chưa sẵn sàng, nhất là khi phải tái cấp vốn hoặc vay mới với mức chênh lệch tín dụng cao hơn. Ông cho rằng các công ty công nghệ đang vay mạnh để xây hạ tầng trung tâm dữ liệu cho AI, cạnh tranh nguồn vốn với Kho bạc Mỹ và đẩy lãi suất lên. Theo Ủy ban Kinh tế Chung, nợ quốc gia Mỹ đã chạm mức kỷ lục 40,25 nghìn tỷ USD vào đầu tháng 10. Theo Bloomberg, các khoản vay bị nợ nặng do JPMorgan ghi nhận tăng 62,5%, từ 40 tỷ USD năm 2025 lên 65 tỷ USD trong quý III, cao nhất kể từ tháng 3/2020. Theo Freddie Mac, lãi suất thế chấp cố định 30 năm trung bình 7,40% và 15 năm là 6,73% tính đến ngày 8/10/2026.