Tin về ngân sách

Đồng rand Nam Phi tăng nhẹ khoảng 0,2% trong phiên đầu ngày thứ Hai, lên mức 16,4475, khi nhà đầu tư chờ một tuần nhiều dữ liệu kinh tế. Trọng tâm là bài phát biểu chính sách ngân sách trung hạn của Bộ trưởng Tài chính Enoch Godongwana vào thứ Tư và số liệu lạm phát tháng Chín. Nedbank dự báo lạm phát tổng thể tăng lên 4,8% từ 4,4% tháng Tám, trong khi tăng trưởng doanh số bán lẻ hàng năm chậm lại còn 2,5% từ 3,4%. Trái phiếu chính phủ kỳ hạn 2035 gần như không đổi, lợi suất tăng nửa điểm cơ bản lên 8,7%.

Chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc tăng thuế doanh nghiệp để tài trợ cho việc mở rộng chi tiêu quốc phòng, theo Japan Today dẫn các nguồn tin am hiểu. Lựa chọn này được đưa ra khi Nhật Bản rà soát ba văn kiện an ninh then chốt trước cuối năm, dự kiến chi quốc phòng hằng năm vượt 10 nghìn tỷ yên (khoảng 63 tỷ USD). Kế hoạch 5 năm tới (tài khóa 2027–2031) tập trung vào mua sắm drone quy mô lớn, đạn dược và tên lửa; ước tính thô của một quan chức cấp cao cho thấy tổng chi có thể lên 70–80 nghìn tỷ yên. Giới doanh nghiệp có thể phản đối vì lo tăng thuế sẽ cản trở tăng lương và làm giảm sức cạnh tranh quốc tế. Chi quốc phòng giai đoạn 2023–2027 theo ba văn kiện hiện hành khoảng 43 nghìn tỷ yên, và mục tiêu 2% GDP vào tài khóa 2027 đã đạt sớm vào năm 2025 sau khi bà Sanae Takaichi trở thành thủ tướng.

Bộ trưởng Tài chính Enoch Godongwana có khả năng hạ dự báo tăng trưởng 2026 (ngân sách tháng 2 dự báo 1,6%) trong báo cáo chính sách ngân sách trung hạn trước quốc hội vào thứ Tư. Cuộc chiến của Mỹ với Iran đang làm kinh tế suy yếu, ảnh hưởng sản xuất và khai khoáng, đồng thời đẩy lạm phát tăng mạnh. Ngân hàng Dự trữ Nam Phi và IMF đã hạ dự báo đáng kể. Chi tiêu năm tháng đầu năm tài khóa 2026/27 đạt 42% ngân sách so với 41% năm trước, còn doanh thu 812 tỷ rand thấp hơn mức 868 tỷ rand theo ngân sách, theo Annabel Bishop của Investec. Trong tuần, Sacci công bố chỉ số niềm tin doanh nghiệp tháng 9 vào thứ Hai, còn Stats SA công bố lạm phát tiêu dùng tháng 9 vào thứ Tư, dự kiến tăng 0,2 điểm phần trăm lên 4,6% do giá nhiên liệu.

Biểu tình chống chi phí sinh hoạt cao và dịch vụ công xuống cấp ở Pháp cuối tuần qua đã biến thành bạo loạn, với gần 2.400 người bị bắt và gần 1.000 cảnh sát, hiến binh bị thương theo Bộ Nội vụ. Nhiều cửa hàng bị cướp phá, các tòa nhà bị đốt, trong đó có tòa thị chính 143 năm tuổi ở Limoges; một người biểu tình tử vong vì ngừng tim tại Paris. Khoảng 550.000 người xuống đường trên cả nước, trong đó 110.000 người ở Paris, nhưng bạo lực đến từ các nhóm cực đoan nhỏ. Tổng thống Emmanuel Macron yêu cầu rà soát các thiếu sót về tình báo và chuẩn bị của cảnh sát, đồng thời kêu gọi đề xuất cụ thể để giải quyết khủng hoảng. Bối cảnh là chính phủ thiểu số của Thủ tướng Sébastien Lecornu đang tìm cách tiết kiệm 54 tỷ euro (61 tỷ USD) trong ngân sách 2027, trong khi nợ công lên mức kỷ lục 3,6 nghìn tỷ euro, tương đương 119% GDP.

Quốc hội Mỹ đã nghỉ trước bầu cử giữa kỳ và phải hoàn tất ngân sách FY27 trước khi nghị quyết tạm thời hết hạn ngày 11/12. Nhà Trắng có vẻ đã rút đề xuất lệnh hành pháp cho phép quan chức chính trị kiểm soát tài trợ NIH sau phản đối lưỡng đảng, nhưng các nhà làm ngân sách đang bàn điều khoản bảo vệ tài trợ. Tổng thống Trump đề xuất rút 810 triệu USD từ 11 khoản chi chỉ vài ngày trước khi kết thúc FY26, GAO kết luận Đạo luật Kiểm soát Ngân sách (ICA) không cho phép giữ tiền vượt thời hạn hết hiệu lực, còn Giám đốc OMB Russ Vought phản bác. Một báo cáo của GAO cho thấy Bộ Năng lượng đã cam kết 51 tỷ USD (65%) trong số 78 tỷ USD vốn IIJA và IRA còn lại, nhưng chỉ giải ngân 6,6 tỷ USD (8,5%).

Nông dân Anh kêu gọi Thủ tướng Andy Burnham bãi bỏ hoàn toàn thuế thừa kế áp lên nông trại do chính phủ Sir Keir Starmer đưa ra, vì chính sách này đe dọa các trang trại gia đình. Ngưỡng miễn thuế đã được nâng lên 2,5 triệu bảng Anh (5 triệu bảng với cặp vợ chồng) sau làn sóng phản đối, nhưng nông dân cho rằng khi phải đóng thuế, gia đình buộc phải bán đất và trang trại mất khả năng tồn tại. Ông Sandy Wade-Gery, 76 tuổi, có trang trại ở Bedfordshire thuộc dòng họ từ năm 1536, lo rằng con trai ông có thể là người cuối cùng giữ trang trại nếu thuế không bị xóa bỏ. Hiệp hội Countryside Alliance và NFU cũng phản đối, còn Đảng Bảo thủ và Reform UK cam kết đảo ngược chính sách nếu thắng cuộc bầu cử tới. Ngân sách tuần tới có thể có thêm thay đổi khi ông Burnham tìm cách hàn gắn quan hệ với nông dân.

Báo cáo của Viện Grattan cho biết nợ của chính quyền các bang Úc đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2019, chi phí lãi vay hiện bằng 0,6% sản lượng kinh tế hằng năm, và cảnh báo người Úc trong tương lai sẽ phải trả giá cho thâm hụt hôm nay qua thuế cao hơn hoặc dịch vụ công kém đi. Khảo sát của AMP cho thấy hơn một nửa người dưới 30 tuổi đã thay đổi kế hoạch có con do áp lực chi phí sinh hoạt, và phần lớn người phải mất hơn một thập kỷ để tiết kiệm khoản đặt cọc 20%. Để cải thiện ngân sách, Viện Grattan đề xuất nâng thuế GST từ 10% lên 15% và đánh thuế thực phẩm tươi sống, ước tính thu thêm 76 tỷ USD mỗi năm, trong đó 33 tỷ USD dùng để giảm thuế thu nhập, 25 tỷ USD cho phúc lợi và hỗ trợ tiền thuê nhà, và 18 tỷ USD cho các bang. Báo cáo cũng đề nghị hủy thỏa thuận phân bổ GST năm 2018 dành cho Tây Úc để tiết kiệm 6 tỷ USD. Báo cáo lưu ý tỷ lệ thuế trên GDP của Úc là 29,4%, thấp hơn mức trung bình khoảng 34% của OECD, từ đó lập luận cho việc tăng doanh thu vừa phải đi kèm kỷ luật chi tiêu.

Nông dân Anh kêu gọi Thủ tướng Andy Burnham hủy bỏ thuế thừa kế đối với trang trại gia đình trong ngân sách sắp tới, cho rằng chính sách này buộc nhiều gia đình phải bán đất để nộp thuế. Ngưỡng miễn thuế đã được nâng từ 1 triệu lên 2,5 triệu bảng (5 triệu bảng với cặp vợ chồng) sau làn sóng phản đối, nhưng nông dân cho rằng vậy là chưa đủ. Một chủ trang trại ở Bedfordshire, nơi gia đình đã sở hữu từ năm 1536, cảnh báo con trai ông có thể là người William cuối cùng ở đây. Đảng Bảo thủ và Reform UK cam kết đảo ngược thay đổi nếu thắng cuộc bầu cử tiếp theo, còn NFU phản đối các thay đổi và Countryside Alliance kêu gọi bãi bỏ hoàn toàn. Theo bài, có suy đoán chính phủ có thể công bố thêm thay đổi trong ngân sách tuần tới khi ông Burnham muốn hàn gắn quan hệ với nông dân.

Theo Hargreaves Lansdown, người nhận lương hưu nhà nước mới dưới 77 tuổi có thể được tăng thêm tới khoảng 488 bảng Anh mỗi năm, vì dự báo triple lock cho thấy mức tăng 3,9% từ tháng 4 năm 2027. Mức tăng này dựa trên tăng trưởng lương bình quân 3,9% thay vì lạm phát 2,9%, và quyết định cuối cùng sẽ được công bố trong Ngân sách ngày 28 tháng 10. Nếu áp dụng, lương hưu nhà nước đầy đủ mới sẽ tăng từ 241,30 bảng lên 250,70 bảng mỗi tuần, còn lương hưu cơ bản đầy đủ tăng từ 184,90 lên 192,10 bảng mỗi tuần. Thủ tướng Andy Burnham đã xác nhận giữ triple lock đến hết nhiệm kỳ Quốc hội này, dù trước đó có kế hoạch bãi bỏ từ năm 2030. Chuyên gia Helen Morrissey cho rằng mức tăng này chỉ đủ lo nhu cầu cơ bản nên người lao động nên tăng đóng góp hưu trí khi được tăng lương.

Liên minh Ngân sách Nhân dân (PBC) cho rằng ngân sách quốc gia 2027 trị giá 7,2 nghìn tỷ peso do Hạ viện thông qua có 1,06 nghìn tỷ peso khoản phân bổ bị đánh dấu “cảnh báo đỏ”, gồm các khoản “pork barrel” và trợ cấp dễ bị lợi dụng chính trị trước bầu cử 2028. Theo bài, Hạ viện cắt 34,7 tỷ peso khỏi Tuyến tàu điện ngầm Metro Manila và Tuyến đường sắt đi lại Bắc–Nam (NSCR), cắt 53,5 tỷ peso khỏi các đường tránh và đường cao tốc có vốn nước ngoài, và cắt 4,9 tỷ peso của chương trình tiêm chủng DOH, đồng thời chuyển 54 tỷ peso cho các văn phòng kỹ thuật địa phương. Bộ trưởng Tài chính Frederick Go cho biết chính phủ đã tích lũy 3,4 tỷ peso phí cam kết từ năm 2022 do chậm tiến độ dự án vốn nước ngoài. DOTr, đang xin 12,8 tỷ peso mua tàu cho LRT-2, được cho phép dùng xe buýt công cộng chạy trên tuyến như biện pháp tạm thời. Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện JV Ejercito cam kết khôi phục và bảo vệ nguồn vốn cho các tuyến đường sắt.

Theo Bộ Nội vụ, khoảng 550.000 người đã biểu tình trên cả nước hôm thứ Bảy; phần lớn diễn ra ôn hòa, nhưng một thiểu số nhỏ đã tấn công tòa nhà, cướp phá cửa hàng và đụng độ với cảnh sát. Thủ tướng Sebastien Lecornu cho biết 1.200 người đã bị bắt và 150 cảnh sát bị thương. Phong trào bắt đầu từ tháng trước với học sinh các trường trung học ở ngoại ô phía bắc Paris, phản đối tình trạng thiếu giáo viên và cơ sở vật chất kém, sau đó lan sang nhiều thành phố và thu hút công đoàn, nhân viên khu vực công cùng những người ủng hộ phong trào “Áo vàng”. Sự bất mãn còn được đẩy lên bởi dự toán ngân sách năm 2027 đề xuất gói cắt giảm chi tiêu và thuế trị giá 54 tỷ euro, trong đó có việc đóng băng thang lương công chức mà công đoàn cho là lần đóng băng thứ tư liên tiếp hằng năm. Các chuyên gia cho rằng khủng hoảng phản ánh sự bất mãn sâu sắc hơn trước tình trạng bế tắc chính trị kể từ cuộc bầu cử năm 2024, khi không khối nào giành đa số tuyệt đối. Tổng thống Macron cho biết những người gây bạo lực sẽ bị truy tố và trừng phạt, còn lãnh đạo đảng cánh tả France Unbowed Jean-Luc Melenchon cáo buộc chính phủ đàn áp học sinh.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky yêu cầu các đối tác châu Âu bổ sung ít nhất 70 tỷ euro cho năm 2027 để tài trợ quốc phòng, thiết bị và khả năng chống chịu, ngoài khoản vay 90 tỷ euro đã đồng ý cho giai đoạn 2026-2027; ông ước tính chiến tranh năm 2027 sẽ tốn 155 tỷ euro. EU mới dự kiến khoảng 45 tỷ euro cho năm 2027, và Ủy ban châu Âu thừa nhận có khoảng trống tài chính nhưng chưa quyết định cách huy động thêm tiền. Các phương án gồm khoản vay mới, vay trên thị trường có bảo lãnh từ ngân sách chung, dùng tài sản Nga bị đóng băng hoặc đóng góp từ các nước thứ ba, đều có vướng mắc về pháp lý, chính trị hoặc gánh nặng phân bổ. Thủ tướng Czech Andrej Babiš nói nước này sẽ không bảo lãnh khoản tiền, còn Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson gọi việc tăng gần 60% đóng góp ròng vào ngân sách EU là “hoàn toàn không thể chấp nhận” và cho rằng một nhóm nhỏ quốc gia không thể gánh mãi.

Chiến dịch FairFuelUK cho biết hơn 30.000 người lái xe, hộ gia đình, chủ doanh nghiệp nhỏ, nông dân và chủ xe tải đã gửi email tới Thủ tướng và Bộ trưởng Tài chính chỉ trong 24 giờ, trước Ngân sách công bố ngày 28 tháng 10. Nhóm này kêu gọi cắt giảm ngay thuế nhiên liệu và đóng băng vĩnh viễn, đồng thời thành lập cơ quan giám sát PumpWatch có quyền pháp lý điều tra giá xăng dầu. Họ cũng đề nghị chính phủ xem xét các biện pháp mà hơn 40 quốc gia đã áp dụng, và muốn gặp người sáng lập Howard Cox để bàn về chiến lược giao thông 20 năm, được xây dựng với ý kiến của hơn 80.000 tài xế. Cox cho rằng nhiên liệu rẻ hơn sẽ giảm chi phí và lạm phát, trong khi nhiều người phản hồi, như một người hưu trí ở vùng nông thôn và một giáo viên dạy lái xe tự doanh, mô tả chi phí nhiên liệu cao là gánh nặng lớn.

Ngày 15/10 tại Brussels, trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU, Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs kêu gọi người dân châu Âu đóng góp cho Ukraine bằng cách cắt giảm một khoản chi nhỏ, khi so sánh chi phí hỗ trợ với việc uống ít hơn một cốc bia mỗi năm. Ông cho rằng Ukraine cần nguồn lực ngay lúc này, khi mùa đông được xem là quyết định, và nhấn mạnh viện trợ là lợi ích chung của châu Âu chứ không chỉ là bất tiện tài chính cá nhân. Ông cũng kêu gọi tăng cường trừng phạt Nga. Đầu tháng 10, Latvia đã phê duyệt viện trợ nhân đạo gồm thiết bị y tế và xe cứu thương, đồng thời dự kiến mua thêm 12 máy phát điện diesel cho Ukraine. Trong khi đó, các lãnh đạo EU bàn về nhu cầu tài chính của Ukraine cho năm 2027 giữa bất đồng về ngân sách chung và giá năng lượng cao, và bài báo lưu ý rằng khoản đóng góp nhỏ này không tự giải quyết bài toán tài chính của Ukraine.

Bain & Co dự báo doanh số bán lẻ mùa lễ năm 2026 sẽ gần 1 nghìn tỷ USD, còn Mastercard kỳ vọng mức tăng trưởng mạnh nhất trong bốn năm. Mỗi hộ gia đình Mỹ dự kiến chi khoảng 900 USD cho quà tặng, trang trí và thực phẩm, nhưng 77% người dân cho biết sẽ điều chỉnh thói quen mua sắm vì giá tăng, và 35% cảm thấy kém ổn định tài chính hơn một năm trước. Nhiều người vẫn đang trả nợ từ mùa lễ trước, khi hơn một phần ba người tiêu dùng Mỹ đã dùng thẻ tín dụng để chi tiêu năm 2025 với mức trung bình khoảng 1.223 USD mỗi người. Bài viết khuyên lập ngân sách lễ theo từng hạng mục, theo dõi chi tiêu và ưu tiên các cách bày tỏ ít tốn kém như thăm người cao tuổi, viết thư tay hay hỗ trợ một gia đình khó khăn.

Thành viên Quốc hội đối lập và cựu bộ trưởng Tài chính Colm Imbert phát biểu trong phiên thảo luận ngân sách rằng ông không thể ủng hộ ngân sách 2026-2027 do Bộ trưởng Davendranath Tancoo trình, cho rằng nền kinh tế đang suy thoái và có thể sụp đổ trong vài tháng tới. Ông gọi thâm hụt ngân sách dự kiến là “hư cấu” và dẫn số liệu đánh giá của Bộ Tài chính cho thấy GDP thực tế giảm 2,2%, năng lượng giảm 6,6%, hóa dầu giảm 19,8%, lượng khách du lịch giảm 9,3%. Theo ông, tăng trưởng cho vay doanh nghiệp giảm từ 11,4% hồi tháng 4/2025 xuống còn 0,6% vào tháng 7/2026, phản ánh sự thiếu tin tưởng vào chính phủ. Imbert cũng cáo buộc chính phủ áp dụng ít nhất 70 loại thuế và phí mới lên doanh nghiệp trong năm qua, trái với cam kết giảm thuế doanh nghiệp trong tuyên ngôn bầu cử 2025 của UNC.

Dự báo mới nhất của IMF cho thấy kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn dự kiến dù có chiến tranh Iran, lãi suất cao và làn sóng đầu tư AI. Tăng trưởng toàn cầu được dự báo lên 3,4% năm 2027, từ mức ước tính 3,1% năm nay; Mỹ tốt hơn dự báo, còn Trung Quốc giữ không đổi ở mức 4%. Bài báo cảnh báo các rủi ro như giá năng lượng tăng, thời tiết cực đoan, chi tiêu quá mức cho công nghệ trung tâm dữ liệu và ngân sách nhiều nền kinh tế phát triển gần cạn kiệt, trong khi Pháp đối mặt triển vọng ảm đạm hơn khi trái phiếu bị bán tháo. Theo bài, gánh nặng ứng phó với suy thoái trong tương lai sẽ chủ yếu rơi vào ngân hàng trung ương, và Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam cho rằng áp lực từ thị trường trái phiếu là cơ hội để chính phủ củng cố tài khóa.