Tin về địa chính trị

Tàu sân bay HMS Prince of Wales, tàu chiến lớn nhất của Anh, đã rời căn cứ hải quân Portsmouth để dẫn đầu Nhóm Tác chiến Tàu sân bay của Anh tới Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, đánh dấu giai đoạn 2 của Chiến dịch Firecrest tập trung vào sẵn sàng tác chiến, huấn luyện và khả năng phối hợp với NATO. Tàu được hộ tống bởi khu trục hạm Type-45 HMS Dauntless, còn nhóm không quân trên tàu gồm tiêm kích tàng hình F-35 cùng nhiều loại trực thăng. Hơn 1.200 quân nhân Anh tham gia nhóm tác chiến, phối hợp với Na Uy, Đan Mạch và Đức. Trong chuyến đi, tàu sẽ đón các hội nghị lãnh đạo quân sự và chính trị tại Oslo về an ninh tập thể Bắc Âu, và một cựu tư lệnh Hải quân Hoàng gia từng cảnh báo hải quân Anh đang trong tình trạng yếu kém nhất trong nhiều thập kỷ.

Trong phiên thứ Hai, giá vàng và bạc trên thị trường bán lẻ tại Ấn Độ tăng nhẹ giữa căng thẳng Mỹ - Iran, sau khi Tehran cho biết có “kế hoạch hành động mới” nếu Mỹ tái tấn công. Vàng 24K được niêm yết ở mức 147.893 rupee mỗi 10 gram, còn bạc ở mức 21.107 rupee mỗi 100 gram. Hợp đồng tương lai bạc trên MCX cao hơn khoảng 0,44%, ở mức 211.072 rupee mỗi kg vào khoảng 9:13 sáng. Bài báo nhấn mạnh vàng thường được xem là tài sản trú ẩn an toàn khi bất ổn địa chính trị gia tăng.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ đã nối lại việc chia sẻ thông tin tình báo sau một thời gian gián đoạn, hỗ trợ Ukraine phòng thủ trước tên lửa đạn đạo của Nga. Ngày 14/10, ông Zelensky nói chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo có thể đình chỉ việc này nếu Ukraine không ngừng tấn công nhà máy lọc dầu ở Nga. Trong cuộc phỏng vấn ngày 18/10, ông Zelensky nói mọi thứ đã hoạt động bình thường và hy vọng các cuộc thảo luận với Mỹ diễn ra trong tuần này. Ông Trump khẳng định Mỹ vẫn tiếp tục chia sẻ thông tin, dù Ukraine nói một số đợt tấn công của Nga không có cảnh báo trước. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng các đòn tập kích của Ukraine, gồm vụ đêm 17/10 vào St. Petersburg, chỉ là nỗ lực tuyệt vọng.

Ngân hàng Trung ương Hà Lan (DNB) chuyển hơn 78 tấn vàng từ New York và 7 tấn từ Canada sang London, viện dẫn bất ổn địa chính trị gia tăng và nhu cầu nâng cao khả năng ứng phó khủng hoảng. Động thái này nằm trong xu hướng rộng hơn: Cục Dự trữ Liên bang New York, nơi lưu ký vàng cho chính phủ Mỹ và các tổ chức nước ngoài, hiện chỉ còn khoảng một nửa mức đỉnh đầu thập niên 1970, còn Pháp đã chuyển toàn bộ vàng khỏi New York từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026. Trước đó, Đức từng chuyển 930 tấn vào năm 2000 và 674 tấn trong giai đoạn 2013–2017, Venezuela chuyển 160 tấn trong 2011–2012, còn Ấn Độ đẩy nhanh việc di chuyển từ năm 2023. Theo nhà phân tích Krishan Gopaul của Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương hiện cân nhắc đồng thời rủi ro lưu ký, khả năng tiếp cận vật lý và thanh khoản thị trường, và các động thái gần đây cho thấy giải pháp không nhất thiết nằm ở việc lưu trữ trong nước.

Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi đã yêu cầu quốc hội họp khẩn để bỏ phiếu cho phép quân đội hỗ trợ Ả Rập Xê Út nếu nước này đề nghị, và văn phòng tổng thống khẳng định Ai Cập sẽ cung cấp mọi hình thức hỗ trợ cần thiết để bảo vệ an ninh, tài nguyên và các thánh địa của vương quốc. Động thái này diễn ra khi lực lượng Houthi, được Iran hậu thuẫn, đẩy mạnh tấn công sân bay quốc tế Riyadh và Saudi Aramco sau khi thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ. Sisi cho biết Ai Cập sẽ hành động theo chỉ đạo của Quốc vương Salman và Thái tử Mohammed bin Salman, người đã đến thăm ông vào ngày 15 tháng 9 sau khi giao tranh tại Yemen bùng phát trở lại. Hai nước là đối tác chiến lược và kinh tế thân cận, và Ai Cập từng tham gia liên minh do Saudi dẫn đầu can thiệp vào Yemen năm 2015 nhưng chỉ đóng vai trò chiến đấu hạn chế.

Iran khẳng định đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày vẫn còn hiệu lực, theo Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araqchi, dù Washington chưa đáp ứng đủ bảy điều kiện Tehran đưa ra. Iran yêu cầu dỡ bỏ phong tỏa cảng và lệnh trừng phạt xuất khẩu dầu, đồng thời chấm dứt xung đột ở mọi mặt trận trong khu vực; nếu Mỹ chấp nhận, eo biển có thể mở lại trong sáu ngày và đàm phán sẽ tiếp tục vào ngày hôm sau. Điểm bất đồng chính là việc Mỹ muốn giải quyết chương trình hạt nhân của Iran ngay từ đầu, và Phó Tổng thống JD Vance yêu cầu Iran cắt giảm đáng kể năng lực làm giàu uranium. Trong khi đó, Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran cho biết hai tàu chở dầu bốc cháy sau khi trúng thủy lôi khi đi qua eo biển, nhưng chưa có xác nhận độc lập; các quan chức hàng hải cũng cho biết một tàu container và một tàu chở hàng khô đã chìm gần đó sau khi bị bắn trúng.

Bộ trưởng Ngân khố Mỹ Scott Bessent cảnh báo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cần hết sức cẩn thận khi phát biểu công khai về sự hỗ trợ của Mỹ. Trước đó, Zelenskyy nói với chương trình “Meet the Press” của NBC rằng chính phủ Mỹ chịu trách nhiệm về việc Starlink, dịch vụ internet vệ tinh do Mỹ cung cấp và rất quan trọng với quốc phòng Ukraine, vừa bị chậm lại, đồng thời Ukraine từng bị “chặn” không được tiếp cận tình báo Mỹ một thời gian. Bessent đáp rằng Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Marco Rubio đã khẳng định không ai trong chính quyền làm việc đó, và gọi cáo buộc này là “rất liều lĩnh”. Elon Musk, người có SpaceX cung cấp Starlink, trước đó cũng viết trên X rằng chính phủ Mỹ và ông Trump “cuối cùng” chịu trách nhiệm về giới hạn tốc độ của Starshield, phiên bản quân sự của Starlink, nhưng ông Trump đã phủ nhận.

Văn phòng Tổng thống Ai Cập cho biết hôm Chủ nhật rằng Ai Cập sẵn sàng cung cấp cho Ả Rập Xê Út mọi hình thức hỗ trợ cần thiết để bảo vệ an ninh, ổn định, tài nguyên, toàn vẹn lãnh thổ và các thánh địa Hồi giáo. Tổng thống Abdel Fattah al-Sisi đã yêu cầu quốc hội họp khẩn để cho phép quân đội hỗ trợ nếu Ả Rập Xê Út đề nghị. Động thái này diễn ra sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhắm vào sân bay quốc tế Riyadh và Saudi Aramco, khi giao tranh tại Yemen nổ ra trở lại sau khi lệnh ngừng bắn sụp đổ. Sisi cho biết Ai Cập sẽ hành động theo chỉ đạo của Quốc vương Salman và Thái tử Mohammed bin Salman, người đã đến thăm ông ngày 15 tháng Chín. Hai nước là đối tác chiến lược và kinh tế thân cận, và Ai Cập từng tham gia liên minh do Ả Rập Xê Út dẫn đầu tại Yemen năm 2015 nhưng chỉ đóng vai trò chiến đấu hạn chế.

Cố vấn an ninh cấp cao Iran Mohsen Rezaei cho biết Tehran đã chuẩn bị kế hoạch ứng phó mới, “tàn khốc hơn nhiều” so với các cuộc chiến 12 ngày và 40 ngày, nếu Mỹ và Israel tái tấn công. Tổng thống Trump nói với Newsmax rằng ông không định dùng vũ khí hạt nhân hay đưa bộ binh vào Iran. Nhiều tàu thương mại quanh bán đảo Arab bị tấn công, trong đó một tàu kéo bị hai đầu đạn không rõ nguồn gốc trúng phải hôm Chủ nhật và một tàu dầu bị lựu đạn phóng tên lửa (RPG) bắn trúng hôm thứ Sáu. Giá dầu tăng mạnh, Brent chốt ở mức 109,86 USD/thùng (tăng 3,7%) và WTI tăng 3,5% lên 101,41 USD/thùng. Saudi Arabia đánh chặn nhiều tên lửa, trong đó có quả nhắm vào cảng xuất khẩu dầu Yanbu, và trước đó công ty dầu khí Aramco cũng bị tấn công vào một tòa nhà hành chính ở Dhahran.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày, được Iran đưa ra giữa tháng 9 sau khi lệnh ngừng bắn tạm thời sụp đổ, vẫn còn hiệu lực. Nếu Mỹ chấp nhận các điều kiện của Tehran, gồm dỡ bỏ phong tỏa cảng và trừng phạt xuất khẩu dầu cùng chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận trong khu vực, eo biển có thể mở lại trong 6 ngày và đàm phán sẽ tiếp tục vào ngày hôm sau. Điểm bất đồng chính là yêu cầu của Washington về việc giải quyết chương trình hạt nhân của Iran ngay từ đầu, còn Phó Tổng thống JD Vance kêu gọi Iran giảm “đáng kể” năng lực làm giàu uranium. Trong khi đó, Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran cho biết hai tàu chở dầu bốc cháy sau khi trúng thủy lôi ở eo biển, thông tin do IRNA đưa tin nhưng chưa được xác nhận độc lập. Các vụ tấn công quanh eo biển đã tăng mạnh trong hai tuần qua.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày vẫn còn hiệu lực. Theo đề xuất, eo biển có thể mở lại trong 6 ngày nếu Mỹ chấp nhận các điều kiện của Tehran, gồm dỡ bỏ phong tỏa cảng, bãi bỏ trừng phạt xuất khẩu dầu và chấm dứt xung đột trong khu vực. Đàm phán đình trệ vì Washington chưa giải quyết đủ 7 điều kiện, trong khi Mỹ muốn đưa chương trình hạt nhân của Iran vào ngay từ đầu. Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran cho biết 2 tàu chở dầu bốc cháy sau khi trúng thủy lôi khi đi qua eo biển, thông tin chưa được xác nhận độc lập. Theo quan chức hàng hải, một tàu container và một tàu chở hàng khô cũng bị chìm sau khi trúng đạn trong các vụ riêng biệt, còn gián đoạn vận tải do cuộc chiến 8 tháng đã đẩy giá năng lượng và lạm phát toàn cầu lên cao.

Quốc hội Iran đã phê chuẩn ông Mehrdad Akhlaghi làm Bộ trưởng Quốc phòng với 237 phiếu thuận và 15 phiếu chống trong tổng số 277 phiếu bầu, thay thế ông Aziz Nasirzadeh, người thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel hồi tháng 2. Ông Akhlaghi là quan chức quốc phòng cấp cao lâu năm, từng đứng đầu Tổ chức Công nghiệp Quốc phòng Iran, cơ quan sản xuất vũ khí nhà nước. Phát biểu trước Quốc hội, ông cảnh báo Iran sẽ phản ứng bất ngờ và mạnh mẽ nếu Mỹ và Israel tấn công mới, đồng thời cho rằng đối thủ đang rơi vào 'bế tắc chiến lược' và năng lực phòng thủ của Iran đã được nâng cấp kể từ cuộc chiến 12 ngày.

Bài bình luận cho rằng cuộc trưng cầu ý dân sắp tới ở Alberta, hỏi về việc tổ chức một cuộc trưng cầu khác về việc rời Canada, phản ánh sự lãnh đạo yếu kém của Thủ hiến Danielle Smith, khi bà chiều theo phe ly khai thay vì xử lý họ như các thủ hiến trước. Tác giả dẫn cảnh báo của Phòng Thương mại Calgary và Hội đồng Doanh nghiệp Alberta rằng việc đưa ra câu hỏi này đã gây hại cho triển vọng kinh tế của bang. Để minh họa, bài nhắc lại việc đảng Tín dụng Xã hội do William Aberhart lãnh đạo thắng cử năm 1935 và theo đuổi nhiều ý tưởng vi hiến, cho đến khi Thủ hiến Ernest Manning giải tán Hội đồng Tín dụng Xã hội năm 1948 mà không chiều theo các phần tử cực đoan. Bài cũng đề cập Chương trình Năng lượng Quốc gia năm 1980 của Thủ tướng Pierre Trudeau, mà Thủ hiến Peter Lougheed đã đưa ra tòa.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã thực hiện 76 cuộc tấn công nhắm vào lưới điện và hạ tầng dầu khí của Ukraine kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố “lệnh ngừng bắn năng lượng” một tuần trước. Trong đêm, các trạm biến áp ở Odesa, Khmelnytskyi, Vinnytsia và Zhytomyr bị đánh trúng, khiến hàng chục nghìn hộ gia đình mất điện, còn 2 người thiệt mạng và 12 người bị thương, trong đó có 2 trẻ em. Trong tuần qua, Nga đã phóng gần 2.700 máy bay không người lái, 1.700 bom có điều khiển và 66 tên lửa, phần lớn là tên lửa đạn đạo, với năng lượng là mục tiêu chính. Ông Zelensky cho rằng Moscow xem việc nới lỏng trừng phạt là bằng chứng chiến lược chiến tranh đang có lợi, và kêu gọi gây thêm áp lực lên Nga để hòa bình có cơ hội.