Tin về Ukraine

Đêm 17/10, Ukraine phát động một trong những đợt tấn công UAV lớn nhất năm nhằm vào Nga, bất chấp yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngừng đánh hạ tầng năng lượng Nga. Bộ Quốc phòng Nga cho biết đã bắn hạ 1.015 UAV trong đêm 17/10 và rạng sáng 18/10; cảng dầu St. Petersburg, một trung tâm hậu cần của Ozon và trung tâm dữ liệu VKontakte nằm trong số mục tiêu bị tấn công. Ông Trump chỉ trích ông Zelensky không muốn chấm dứt chiến tranh, còn ông Zelensky cho rằng việc Mỹ đứng về phía Nga sẽ là “sai lầm lịch sử” và cho biết Mỹ từng ngừng chia sẻ tình báo trong ba ngày. Ông Trump cũng đã dỡ lệnh trừng phạt đối với nhập khẩu dầu diesel từ Nga, trong khi ông Zelensky nói Nga đã tấn công lĩnh vực năng lượng Ukraine 76 lần kể từ khi lệnh ngừng bắn năng lượng được công bố.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bảo vệ việc miễn trừ một số lệnh trừng phạt đối với Nga và cho rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky không có thiện chí chấm dứt chiến tranh. Ông Trump đã tạm hoãn đạo luật trừng phạt mới nhằm vào Nga và miễn trừ tạm thời lệnh trừng phạt dầu diesel của Nga, cho phép lượng lớn dầu Nga tràn ra thị trường toàn cầu trước cuộc bầu cử ngày 3/11. Ông cáo buộc ông Zelensky nhắm vào các nhà máy lọc dầu diesel của Nga, gây tổn hại thị trường diesel toàn cầu, trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy đảng Cộng hòa có nguy cơ thua nặng vì giá nhiên liệu tăng. Ông Zelensky nói cảm thấy bị ông Trump phản bội sau khi Ukraine tập kích kho dầu ở St. Petersburg rạng sáng 18/10, bất chấp yêu cầu của ông Trump. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho rằng ông Zelensky không có mong muốn đạt thỏa thuận hòa bình.

Bản tin tổng hợp các tiêu đề thị trường: Ukraine tấn công bằng máy bay không người lái một cảng dầu lớn của Nga, trong khi tăng trưởng kinh tế Trung Quốc quý 3 đạt 4,5% nhờ xuất khẩu. Tổng thống Nga Putin đề xuất hội nghị thượng đỉnh với Trump và Tập Cận Bình về Ukraine, nhưng không có Zelensky. Một số lãnh đạo Phố Wall đang cân nhắc không tham dự hội nghị đầu tư tại Ả Rập Xê Út do các vụ tấn công của Houthi. Giá bạc giảm hơn 50% so với đỉnh kỷ lục, và chương trình trợ cấp 37 tỷ USD của Trung Quốc đang thúc đẩy người tiêu dùng mua thiết bị thông minh và công nghệ xanh. Thị trường kỳ vọng Fed vẫn phải tăng lãi suất, ngay cả khi tạm dừng, với trọng tâm là khả năng tăng vào tháng Mười Hai.

Đồng euro giảm so với hầu hết các đồng tiền G10 khi xung đột tại Ukraine leo thang và các cuộc biểu tình lan rộng ở Pháp làm suy giảm niềm tin vào đồng tiền chung. Trong phiên đầu tuần tại châu Á, euro có lúc giảm tới 0,5% so với USD, chạm 1,1183 USD/euro trước khi giao dịch quanh 1,1212 USD/euro vào sáng 19/10 theo giờ Singapore. Chiến lược gia Carol Kong của Commonwealth Bank of Australia cho rằng euro có thể xuống ngưỡng hỗ trợ 1,1130 USD/euro trong tuần này, nếu USD tiếp tục mạnh lên do căng thẳng địa chính trị. Chi phí năng lượng cao cũng đe dọa tăng trưởng kinh tế châu Âu và duy trì rủi ro lạm phát. Trong tháng qua, euro là đồng tiền yếu nhất nhóm G10, và tuần trước đã xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5/2025.

Theo Wall Street Journal, dẫn lời một cựu sĩ quan tình báo Nga, Putin được cho là đề xuất hội nghị thượng đỉnh với Trump và Tập Cận Bình để chấm dứt chiến tranh Ukraine. Cuộc gặp chưa được xác nhận và nếu diễn ra sẽ không có sự tham gia của Zelenskyy. Thông tin xuất hiện khi các đồng minh châu Âu và một số đảng viên Cộng hòa lo ngại trước việc Mỹ tạm nới lỏng trừng phạt xuất khẩu dầu diesel của Nga, và Zelenskyy cho rằng quyết định đảo ngược các biện pháp này là sai. “Ngừng bắn năng lượng” Trump công bố ngày 11/10 không ngăn được Moscow tấn công hạ tầng Ukraine, còn Ukraine tạm dừng ba ngày rồi nối lại tấn công. Kyiv cũng cáo buộc Washington hạn chế Starshield, phiên bản quân sự của Starlink, khiến các thiết bị bay tốc độ cao mất kết nối; Trump phủ nhận Nhà Trắng ra lệnh, còn Elon Musk nói Starshield thuộc quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ đã nối lại việc chia sẻ thông tin tình báo sau một thời gian gián đoạn, hỗ trợ Ukraine phòng thủ trước tên lửa đạn đạo của Nga. Ngày 14/10, ông Zelensky nói chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo có thể đình chỉ việc này nếu Ukraine không ngừng tấn công nhà máy lọc dầu ở Nga. Trong cuộc phỏng vấn ngày 18/10, ông Zelensky nói mọi thứ đã hoạt động bình thường và hy vọng các cuộc thảo luận với Mỹ diễn ra trong tuần này. Ông Trump khẳng định Mỹ vẫn tiếp tục chia sẻ thông tin, dù Ukraine nói một số đợt tấn công của Nga không có cảnh báo trước. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng các đòn tập kích của Ukraine, gồm vụ đêm 17/10 vào St. Petersburg, chỉ là nỗ lực tuyệt vọng.

Theo tờ The New York Times, trong kế hoạch hòa bình Ukraine, Mỹ đề xuất châu Âu tăng mua khí đốt Nga, còn Ukraine có thể cân nhắc mở lại các đường ống từng chuyển khí sang EU. Đề xuất gắn với các vấn đề rộng hơn như quan hệ Nga–NATO, bảo đảm an ninh cho Ukraine và lãnh thổ. Xuất khẩu khí Nga qua Ukraine đã dừng từ tháng 1/2025, nay TurkStream là tuyến đường ống duy nhất còn lại tới EU. Tỷ trọng khí Nga trong nhập khẩu của EU đã giảm từ khoảng 45% trước 2022 xuống 12% năm 2025, dù EU vẫn mua 36 tỷ m3 khí Nga năm ngoái, gồm LNG trị giá ước tính 7,2 tỷ EUR. EU đã bắt đầu loại dần khí đốt Nga theo một số hợp đồng ngắn hạn, dự kiến cấm LNG Nga từ tháng 1/2027 và khí đường ống từ tháng 9, hướng tới loại bỏ hoàn toàn vào cuối năm 2027.

Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Trump đạt thỏa thuận về dầu diesel với Tổng thống Nga Putin, nhằm hạ giá nhiên liệu cho người tiêu dùng Mỹ và có thể làm dịu lập trường của Nga trong đàm phán hòa bình. Thỏa thuận này đến sau nhiều tuần ông Trump yêu cầu Ukraine ngừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga, khiến quan hệ với Tổng thống Zelensky căng thẳng. Mỹ cảnh báo có thể đình chỉ chia sẻ tình báo và cơ chế PURL do NATO quản lý nếu Ukraine tiếp tục tấn công, còn nhiều máy bay không người lái của Ukraine không thể hoạt động vượt 160 km/h do các sự cố với Starshield. Các đặc phái viên Mỹ cũng đề xuất giải tỏa một phần trong 300 tỷ euro tài sản Nga tại Euroclear, nhưng các nước châu Âu ủng hộ Ukraine đã bác bỏ. Ông Zelensky sau đó đến Brussels tìm hỗ trợ từ EU, nhưng yêu cầu tăng ngân sách của Ukraine vấp phải sự phản đối.

Từ đêm 13 đến 14/10, SpaceX bất ngờ hạn chế tốc độ các thiết bị đầu cuối Starlink đang di chuyển tại Ukraine, khiến nhiều nhiệm vụ bị gián đoạn. Tổng thống Zelensky cho biết tốc độ tối đa hiện là 161 km/h, vượt quá mức này sẽ mất tín hiệu UAV, làm suy yếu cả khả năng đánh chặn, còn chỉ huy đơn vị UAV tầm trung nêu mức giới hạn là 100 km/h. Reuters dẫn nguồn cho rằng lệnh này xuất phát từ nội bộ Nhà Trắng, nhưng Tổng thống Trump phủ nhận việc đích thân ra lệnh và không cho rằng Elon Musk là người quyết định. Tỷ phú Elon Musk khẳng định Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ, và chưa có bên nào chịu nhận trách nhiệm. Dù vậy, Ukraine vẫn phát động một trong những đợt tấn công UAV lớn nhất năm nhằm vào kho chứa dầu quan trọng của Nga.

Cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton nói với Times Radio rằng Trump không hiểu những điều đang bị đe dọa ở Ukraine và đang tập trung vào chính trị nội địa thay vì địa chính trị. Bolton cho rằng đảng Cộng hòa có nguy cơ thua lớn vì lạm phát và giá nhiên liệu, còn thỏa thuận với Nga của Trump chủ yếu nhằm công bố với cử tri, trong khi Nga được lợi về mặt quốc tế. Ông cũng nói Trump dễ bị thao túng và bị Putin coi là con mồi dễ dãi. Bài viết nhắc thêm rằng Bolton từng bị Bộ Tư pháp điều tra và truy tố với 18 tội danh, và đã nhận tội một tội chia sẻ thông tin mật trái phép.

Tỷ phú Richard Branson, người sáng lập Virgin Group, trong bài đăng LinkedIn ngày 18 tháng 10 đã chỉ trích chính sách của Tổng thống Trump đối với Nga, cho rằng việc nới lỏng trừng phạt năng lượng và hạn chế hỗ trợ kỹ thuật cho Kyiv đe dọa an ninh phương Tây. Ông phản đối thỏa thuận cung cấp dầu diesel thương mại với Nga, vì khoản thu này bơm tiền vào ngân sách Nga khi chiến sự đang diễn ra, cùng các hạn chế đối với lực lượng Ukraine như chậm cảnh báo tên lửa và giới hạn mạng Starlink/Starshield. Branson kêu gọi châu Âu hỗ trợ quân sự và tài chính cho Ukraine, kể cả sử dụng tài sản Nga bị đóng băng và chuyển giao tên lửa Taurus của Đức. Bối cảnh là EU đang yêu cầu Ủy ban châu Âu soạn đề xuất lấp khoảng thiếu hụt 70 tỷ euro cho Ukraine năm 2027, có thể dùng lợi nhuận từ khoảng 210 tỷ euro tài sản Nga bị phong tỏa.

Tuần qua, liên bang khám xét nhà Hạ nghị sĩ Ilhan Omar trong một cuộc điều tra liên quan đến gian lận nhập cư, và Đảng Dân chủ lên án đây là lạm dụng quyền lực của Trump. Ukraine tuyên bố không còn ủng hộ thỏa thuận ngừng tấn công mục tiêu năng lượng mà Trump công bố, sau khi Nga tiếp tục tấn công, đồng thời SpaceX hạn chế dịch vụ Starlink tại nước này. Phát ngôn viên mới của Nhà Trắng, Katie Zacharia, bị cho nghỉ sau năm ngày vì tự nhận là luật sư dù chưa đỗ kỳ thi luật sư, còn Đại sứ tại Hy Lạp Kimberly Guilfoyle bị yêu cầu từ chức. Lạm phát tháng 9 tăng 0,6% so với tháng 8 và 3,7% so với cùng kỳ năm trước, khi lương đã không theo kịp giá trong ba tháng liên tiếp. Các tin khác gồm vụ xạ thủ 16 tuổi giết bốn người, trong đó có ba trẻ em, tại một trường tiểu học ở Bend, Oregon, và Giáo hoàng Leo XIV được chẩn đoán ung thư phổi sau ca phẫu thuật.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky yêu cầu các đối tác châu Âu bổ sung ít nhất 70 tỷ euro cho năm 2027 để tài trợ quốc phòng, thiết bị và khả năng chống chịu, ngoài khoản vay 90 tỷ euro đã đồng ý cho giai đoạn 2026-2027; ông ước tính chiến tranh năm 2027 sẽ tốn 155 tỷ euro. EU mới dự kiến khoảng 45 tỷ euro cho năm 2027, và Ủy ban châu Âu thừa nhận có khoảng trống tài chính nhưng chưa quyết định cách huy động thêm tiền. Các phương án gồm khoản vay mới, vay trên thị trường có bảo lãnh từ ngân sách chung, dùng tài sản Nga bị đóng băng hoặc đóng góp từ các nước thứ ba, đều có vướng mắc về pháp lý, chính trị hoặc gánh nặng phân bổ. Thủ tướng Czech Andrej Babiš nói nước này sẽ không bảo lãnh khoản tiền, còn Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson gọi việc tăng gần 60% đóng góp ròng vào ngân sách EU là “hoàn toàn không thể chấp nhận” và cho rằng một nhóm nhỏ quốc gia không thể gánh mãi.

Bộ trưởng Ngân khố Mỹ Scott Bessent cảnh báo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cần hết sức cẩn thận khi phát biểu công khai về sự hỗ trợ của Mỹ. Trước đó, Zelenskyy nói với chương trình “Meet the Press” của NBC rằng chính phủ Mỹ chịu trách nhiệm về việc Starlink, dịch vụ internet vệ tinh do Mỹ cung cấp và rất quan trọng với quốc phòng Ukraine, vừa bị chậm lại, đồng thời Ukraine từng bị “chặn” không được tiếp cận tình báo Mỹ một thời gian. Bessent đáp rằng Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Marco Rubio đã khẳng định không ai trong chính quyền làm việc đó, và gọi cáo buộc này là “rất liều lĩnh”. Elon Musk, người có SpaceX cung cấp Starlink, trước đó cũng viết trên X rằng chính phủ Mỹ và ông Trump “cuối cùng” chịu trách nhiệm về giới hạn tốc độ của Starshield, phiên bản quân sự của Starlink, nhưng ông Trump đã phủ nhận.

Ngày 15/10 tại Brussels, trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU, Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs kêu gọi người dân châu Âu đóng góp cho Ukraine bằng cách cắt giảm một khoản chi nhỏ, khi so sánh chi phí hỗ trợ với việc uống ít hơn một cốc bia mỗi năm. Ông cho rằng Ukraine cần nguồn lực ngay lúc này, khi mùa đông được xem là quyết định, và nhấn mạnh viện trợ là lợi ích chung của châu Âu chứ không chỉ là bất tiện tài chính cá nhân. Ông cũng kêu gọi tăng cường trừng phạt Nga. Đầu tháng 10, Latvia đã phê duyệt viện trợ nhân đạo gồm thiết bị y tế và xe cứu thương, đồng thời dự kiến mua thêm 12 máy phát điện diesel cho Ukraine. Trong khi đó, các lãnh đạo EU bàn về nhu cầu tài chính của Ukraine cho năm 2027 giữa bất đồng về ngân sách chung và giá năng lượng cao, và bài báo lưu ý rằng khoản đóng góp nhỏ này không tự giải quyết bài toán tài chính của Ukraine.

Trump đã miễn trừ hoặc tạm hoãn nhiều lệnh trừng phạt Nga chỉ hai ngày trước khi chúng có hiệu lực, làm sâu sắc thêm bất đồng với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Các lệnh trừng phạt do Quốc hội thông qua và Trump ký thành luật vào tháng 9; sắc lệnh tối thứ Sáu của ông nói việc đình chỉ một số lệnh là vì 'lợi ích quốc gia' Mỹ, khiến các nhà lập pháp Mỹ phản đối. Quan hệ với Kyiv xấu đi sau thỏa thuận gây tranh cãi để Mỹ nhập dầu diesel Nga, và Ukraine cáo buộc chính quyền Trump rút hỗ trợ quân sự then chốt. Luật này cho phép Trump áp thuế tới 100% với hàng nhập từ năm nước mua dầu, khí đốt Nga nhiều nhất, gồm Trung Quốc và Ấn Độ, và nhắm vào Putin, các ngân hàng Nga cùng đội tàu 'shadow fleet', nhưng nhiều điều khoản nay đã được miễn trừ. Hạ nghị sĩ Dân chủ Don Beyer của bang Virginia và những người khác cho rằng đây là sự nhượng bộ trước Moscow, phản bội Ukraine.

Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho rằng Nga đã đẩy mạnh có hệ thống các đợt tấn công nhắm vào lưới điện Ukraine, với 76 cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố “ngừng bắn năng lượng” cách đây một tuần. Trong bảy ngày qua, Nga đã dùng gần 2.700 máy bay không người lái tấn công, 1.700 bom liên hợp có dẫn đường và 66 tên lửa, phần lớn là tên lửa đạn đạo tốc độ cao nhắm vào các tiện ích đô thị. Ông Sybiha cảnh báo việc nới lỏng trừng phạt hay đưa ra ưu đãi kinh tế cho Moscow sẽ chỉ giúp Điện Kremlin có thêm nguồn tài chính cho chiến dịch quân sự trước mùa đông, và kêu gọi đối tác tăng áp lực. Phát biểu này được đưa ra giữa tranh cãi về việc Mỹ miễn chế tài ngày 16 tháng 10 và thỏa thuận dầu diesel với Nga ngày 9 tháng 10.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã thực hiện 76 cuộc tấn công nhắm vào lưới điện và hạ tầng dầu khí của Ukraine kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố “lệnh ngừng bắn năng lượng” một tuần trước. Trong đêm, các trạm biến áp ở Odesa, Khmelnytskyi, Vinnytsia và Zhytomyr bị đánh trúng, khiến hàng chục nghìn hộ gia đình mất điện, còn 2 người thiệt mạng và 12 người bị thương, trong đó có 2 trẻ em. Trong tuần qua, Nga đã phóng gần 2.700 máy bay không người lái, 1.700 bom có điều khiển và 66 tên lửa, phần lớn là tên lửa đạn đạo, với năng lượng là mục tiêu chính. Ông Zelensky cho rằng Moscow xem việc nới lỏng trừng phạt là bằng chứng chiến lược chiến tranh đang có lợi, và kêu gọi gây thêm áp lực lên Nga để hòa bình có cơ hội.

Theo New York Times, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã kêu gọi Ukraine và các đồng minh châu Âu cân nhắc nối lại việc Nga vận chuyển khí đốt qua hệ thống đường ống của Ukraine, như một yếu tố kinh tế trong dàn xếp hòa bình. Đề xuất này vấp phải sự phản đối mạnh ở châu Âu, đặc biệt là Đức, nơi các quan chức cho rằng phụ thuộc trở lại vào nguồn hydrocarbon của Nga làm suy yếu an ninh năng lượng. Washington lập luận rằng dòng khí đốt sẽ tạo động cơ kinh tế để Kremlin chấm dứt hoạt động quân sự và mang lại doanh thu quá cảnh cho việc tái thiết Ukraine, một số quan chức cho rằng Mỹ có thể đòi chia phần lợi nhuận. Nhà Trắng xác nhận đề xuất có ưu đãi kinh tế cho cả Moscow và Kyiv, và phủ nhận việc đã thảo luận tích cực về khôi phục Nord Stream 2, dù một nguồn tin gọi việc nối lại các đoạn còn nguyên vẹn là “bước đơn giản nhất”. Tại Đức, đảng cánh hữu AfD đang đạt gần 30% trong các cuộc thăm dò và vận động nhập khẩu khí đốt Nga giá rẻ, trong khi các quan chức châu Âu cảnh báo điều này sẽ làm suy yếu lệnh trừng phạt và mang lại hàng tỷ USD cho ngành quốc phòng của Nga.